Φωτογράφιση ή Φωτογράφηση; Τι είναι το Σωστό;
Η αιώνια γλωσσική απορία που απασχολεί φωτογράφους και μη
Η Προέλευση της Λέξης
Η λέξη «φωτογραφία» προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «φως» (φωτός) και «γράφω», που σημαίνει κυριολεκτικά «γραφή με φως». Από αυτήν τη σύνθετη λέξη προκύπτουν τα ρήματα «φωτογραφώ» και «φωτογραφίζω», τα οποία αποτελούν και τη βάση του προβληματισμού μας. Η ετυμολογική αυτή ανάλυση είναι απαραίτητη για να κατανοήσουμε γιατί υπάρχουν δύο μορφές του ουσιαστικού που περιγράφει τη διαδικασία λήψης φωτογραφιών.
Στην αρχαία ελληνική γλώσσα, τα ρήματα σε -ώ (συνηρημένα) σχημάτιζαν ουσιαστικά με την κατάληξη -ηση. Αυτό το πρότυπο ακολουθεί και το ρήμα «φωτογραφώ», το οποίο δίνει τον τύπο «φωτογράφηση». Αντίστοιχα, τα ρήματα σε -ίζω σχηματίζουν ουσιαστικά με την κατάληξη -ιση, οπότε το «φωτογραφίζω» δίνει τη «φωτογράφιση».
Η ιστορική εξέλιξη της λέξης δείχνει ότι αρχικά χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά ο τύπος «φωτογράφηση», ο οποίος ακολουθεί τους κανόνες της λόγιας παράδοσης. Με την πάροδο του χρόνου και την εξάπλωση της δημοτικής γλώσσας, ο τύπος «φωτογράφιση» κέρδισε έδαφος, ιδιαίτερα στον προφορικό λόγο και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται και σε άλλες λέξεις της ελληνικής γλώσσας, όπως «τηλεφώνηση/τηλεφώνιση» και «χρηματοδότηση/χρηματοδότιση». Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η γλώσσα εξελίσσεται φυσικά και δημιουργεί εναλλακτικούς τύπους που σταδιακά γίνονται αποδεκτοί.
Η Τυπική Γραμματική Ανάλυση
Σύμφωνα με τους γραμματικούς κανόνες της νεοελληνικής γλώσσας, ο τύπος «φωτογράφηση» θεωρείται ο πλέον δόκιμος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι προέρχεται από το ρήμα «φωτογραφώ», το οποίο ανήκει στην κατηγορία των ρημάτων σε -ώ. Τα ρήματα αυτά, σύμφωνα με τη γραμματική, σχηματίζουν ουσιαστικά δράσης με την κατάληξη -ηση: αγαπώ → αγάπηση, ερωτώ → ερώτηση, κατεδαφίζω δεν ακολουθεί αυτό το πρότυπο γιατί κλίνεται διαφορετικά.
Ωστόσο, η ελληνική γλώσσα δεν είναι απόλυτα κανονική. Υπάρχουν αρκετές εξαιρέσεις και παράλληλοι τύποι που έχουν καθιερωθεί μέσα από τη χρήση. Το ρήμα «φωτογραφίζω» υπάρχει εξίσου στη γλώσσα και δημιουργεί τον τύπο «φωτογράφιση» με απόλυτα νόμιμο γραμματικά τρόπο. Δεν πρόκειται δηλαδή για λάθος, αλλά για εναλλακτικό σχηματισμό.
Τα σύγχρονα λεξικά της ελληνικής γλώσσας, συμπεριλαμβανομένου του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη, αναγνωρίζουν και τους δύο τύπους. Αυτό σημαίνει ότι κανένας από τους δύο δεν μπορεί να θεωρηθεί «λάθος» με την αυστηρή έννοια του όρου. Η γλωσσολογική κοινότητα αντιμετωπίζει και τους δύο τύπους ως αποδεκτούς.
Σε ακαδημαϊκά κείμενα και επιστημονικές δημοσιεύσεις, ο τύπος «φωτογράφηση» εξακολουθεί να προτιμάται, καθώς ακολουθεί πιο πιστά τους κανόνες της λόγιας παράδοσης. Αντίθετα, σε δημοσιογραφικά κείμενα και στην καθημερινή επικοινωνία, ο τύπος «φωτογράφιση» κυριαρχεί σε μεγάλο βαθμό.
Χρήση στη Νομοθεσία και τα Μέσα Ενημέρωσης
Στα νομικά κείμενα και τη νομοθεσία, ο τύπος «φωτογράφηση» εμφανίζεται συχνότερα. Αυτό δεν είναι τυχαίο: τα νομικά κείμενα τείνουν να χρησιμοποιούν πιο τυπικούς και λόγιους τύπους. Σε νόμους που αφορούν τα πνευματικά δικαιώματα, τη δημοσιογραφική δεοντολογία και την προστασία προσωπικών δεδομένων, η λέξη «φωτογράφηση» είναι η προτιμώμενη μορφή.
Αντίθετα, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης — τηλεόραση, ραδιόφωνο, διαδίκτυο — ο τύπος «φωτογράφιση» κερδίζει συνεχώς έδαφος. Οι δημοσιογράφοι, οι bloggers και οι influencers χρησιμοποιούν κατά κανόνα τη μορφή «φωτογράφιση», η οποία ακούγεται πιο φυσική στον προφορικό λόγο. Η τάση αυτή ενισχύεται και από τις μηχανές αναζήτησης, όπου η λέξη «φωτογράφιση» συγκεντρώνει σημαντικά περισσότερες αναζητήσεις.
Στον επαγγελματικό χώρο της φωτογραφίας, οι φωτογράφοι χρησιμοποιούν και τους δύο τύπους χωρίς ιδιαίτερη διάκριση. Σε τιμολόγια και συμβάσεις μπορεί κανείς να συναντήσει τόσο «φωτογράφηση προϊόντων» όσο και «φωτογράφιση προϊόντων». Η επιλογή συνήθως εξαρτάται από τις προσωπικές προτιμήσεις του επαγγελματία ή τις κατευθυντήριες γραμμές του γραφείου του.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στις διαφημιστικές καμπάνιες και τα εμπορικά κείμενα, ο τύπος «φωτογράφιση» χρησιμοποιείται πιο συχνά. Αυτό πιθανώς οφείλεται στο ότι ακούγεται πιο προσιτός και λιγότερο τυπικός, κάτι που ταιριάζει καλύτερα στο ύφος της διαφήμισης.
Η Ιστορική Εξέλιξη
Η φωτογραφία εισήχθη στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1840, λίγα μόλις χρόνια μετά την εφεύρεσή της. Οι πρώτοι Έλληνες φωτογράφοι χρησιμοποίησαν αποκλειστικά τον τύπο «φωτογράφησις» (στην καθαρεύουσα), ο οποίος αργότερα μετατράπηκε σε «φωτογράφηση» με τη μετάβαση στη δημοτική. Ο εναλλακτικός τύπος «φωτογράφιση» εμφανίστηκε πολύ αργότερα, κυρίως μετά τη μεταπολίτευση του 1974, όταν η δημοτική καθιερώθηκε ως η επίσημη γλώσσα του κράτους.
Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, η ελληνική γλώσσα πέρασε τεράστιες αλλαγές. Η διαμάχη μεταξύ καθαρεύουσας και δημοτικής επηρέασε άμεσα τη μορφή πολλών λέξεων, μεταξύ αυτών και της «φωτογράφησης». Η σταδιακή επικράτηση της δημοτικής οδήγησε στην εμφάνιση πιο «λαϊκών» τύπων, όπως η «φωτογράφιση», που αντικατοπτρίζουν τη φυσική εξέλιξη της γλώσσας.
Στις αρχές του 21ου αιώνα, με την εξάπλωση του διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων, ο τύπος «φωτογράφιση» γνώρισε εκρηκτική αύξηση στη χρήση του. Τα ελληνικά websites, τα φόρουμ και τα blogs υιοθέτησαν κατά κύριο λόγο αυτή τη μορφή, καθιερώνοντάς την ως τον κυρίαρχο τύπο στο ψηφιακό περιβάλλον.
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι μοναδική στην ελληνική γλώσσα. Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται σε πολλές γλώσσες, όπου η χρήση και η καθημερινή πρακτική διαμορφώνουν σταδιακά τους γλωσσικούς κανόνες. Η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται συνεχώς, και η συνύπαρξη δύο τύπων για την ίδια έννοια αποτελεί φυσικό μέρος αυτής της εξέλιξης.
Συμπέρασμα: Ποιο να Χρησιμοποιώ;
Η σύντομη απάντηση είναι: και τα δύο είναι σωστά. Τόσο η «φωτογράφηση» όσο και η «φωτογράφιση» είναι γραμματικά αποδεκτοί τύποι που προέρχονται από διαφορετικά αλλά εξίσου νόμιμα ρήματα. Δεν υπάρχει λόγος να θεωρούμε τον ένα τύπο ανώτερο ή κατώτερο του άλλου.
Αυτό που έχει σημασία είναι η συνέπεια. Αν επιλέξετε τον τύπο «φωτογράφιση», χρησιμοποιήστε τον σε όλα τα κείμενά σας. Αν προτιμάτε τον τύπο «φωτογράφηση», παραμείνετε σε αυτόν. Η εναλλαγή μεταξύ των δύο τύπων μέσα στο ίδιο κείμενο δημιουργεί αίσθημα ασυνέπειας και μπορεί να μπερδέψει τον αναγνώστη.
Στην πράξη, αν γράφετε για επίσημα έγγραφα, νομικά κείμενα ή ακαδημαϊκές εργασίες, ο τύπος «φωτογράφηση» μπορεί να θεωρηθεί πιο κατάλληλος. Αν γράφετε για blog, social media ή διαφημιστικά κείμενα, ο τύπος «φωτογράφιση» ακούγεται πιο φυσικός και προσιτός. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή σας δεν θα κριθεί ως γραμματικό λάθος.
Στη Snapium, χρησιμοποιούμε και τους δύο τύπους ανάλογα με το πλαίσιο, αλλά πάντα με συνέπεια μέσα σε κάθε κείμενο. Αυτό που μετράει τελικά δεν είναι αν θα γράψετε «φωτογράφιση» ή «φωτογράφηση», αλλά η ποιότητα των φωτογραφιών σας!
